تورم واقعی مهمتر است یا انتظارات تورمی
تورم واقعی یعنی افزایش سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات که در اقتصاد اتفاق افتاده و قابل اندازهگیری است
اما تورم انتظاری یعنی مردم و فعالان اقتصادی فکر میکنند قیمتها در آینده چقدر افزایش پیدا خواهد کرد
تفاوت مهم این دو در این است که تورم واقعی درباره چیزی است که اتفاق افتاده اما تورم انتظاری درباره چیزی است که مردم فکر میکنند قرار است اتفاق بیفتد
در اقتصاد ایران تورم انتظاری اهمیت بسیار زیادی دارد چون رفتار مردم و فعالان اقتصادی را قبل از اینکه افزایش قیمتها اتفاق بیفتد تغییر میدهد
وقتی مردم انتظار دارند ارزش پول کاهش پیدا کند تمایل کمتری به نگهداری پول نقد دارند و ممکن است به سمت طلا ارز مسکن سهام یا کالا بروند
وقتی فروشنده هم انتظار دارد هزینه تأمین کالای خود در آینده افزایش پیدا کند ممکن است قیمت کالای خود را همین امروز افزایش دهد
در این شرایط یک اتفاق بسیار مهم رخ میدهد
انتظار افزایش قیمت میتواند خودش به افزایش قیمت منجر شود
به همین دلیل تورم انتظاری فقط یک پیشبینی درباره آینده نیست بلکه میتواند یکی از عوامل شکلدهنده آینده باشد
برای مثال اگر یک فعال اقتصادی انتظار داشته باشد هزینه جایگزینی کالای او در آینده افزایش پیدا کند ممکن است قیمت امروز محصول خود را بر اساس هزینه آینده تعیین کند نه هزینهای که امروز برای خرید آن پرداخت کرده است
در چنین شرایطی حتی اگر هنوز تورم واقعی به اندازه مورد انتظار اتفاق نیفتاده باشد قیمتها میتوانند زودتر واکنش نشان دهند
البته تورم انتظاری همیشه درست نیست
ممکن است مردم انتظار تورم بسیار بالایی داشته باشند اما به دلیل تغییر شرایط اقتصادی تورم واقعی کمتر از انتظار آنها شود
همچنین ممکن است انتظارات تورمی پایین باشد اما یک شوک اقتصادی باعث شود تورم واقعی به شکل غیرمنتظرهای افزایش پیدا کند
در اقتصاد ایران باید بین تورم کاهش ارزش پول و افزایش قیمت داراییها نیز تفاوت قائل شد
افزایش قیمت دلار یا طلا الزاماً به همان اندازه در شاخص تورم مصرفکننده منعکس نمیشود اما میتواند انتظارات تورمی را تغییر دهد
در نهایت نکته مهم این است که تورم واقعی حاصل اتفاقاتی است که افتاده اما تورم انتظاری حاصل چیزی است که مردم فکر میکنند قرار است اتفاق بیفتد تجربه نشان داده ممکن است تفاوت فاحشی بین این دو وجود داشته باشد
و گاهی چیزی که مردم انتظار دارند اتفاق بیفتد میتواند با تغییر رفتار آنها باعث شود همان اتفاق واقعاً رخ دهد
در اقتصاد مردم فقط با قیمت امروز زندگی نمیکنند
آنها بر اساس قیمت فردا تصمیم میگیرند
و گاهی همین تصمیمهای امروز قیمت فردا را میسازد